Mijn eerste ervaring met Vipassana: 10 dagen stilte meditatie

Toen ik in 2014 voor het eerst over stilte meditatie retraites hoorden, moest ik lachen. Waarom zou je dat in hemelsnaam doen? Toch bleef het in mijn hoofd rondspoken, en in eind december 2015 besloot ik zelf om tien dagen in stilte te gaan mediteren tijdens een Vipassana retraite. Dit was echt een keerpunt in mijn leven (ja, dat klinkt hele dramatisch, maar het maakte écht veel impact op me). Benieuwd hoe dat was? Ik vertel je alles over mijn eerste ervaring met Vipassana.

Wat is vipassana?

Vipassana betekent letterlijk ‘de dingen zien zoals ze zijn’. Het is een vorm van meditatie waarbij de focus ligt op de verbinding tussen lichaam en geest. Door aandacht te schenken aan alle gewaarwordingen in je lichaam en geest, krijg je meer begrip over hoe je gedachtes werken. Hierdoor heb je minder last van negativiteit, woede, haat, hebzucht en angst en komt er meer ruimte voor positieve eigenschappen, zoals liefde, vreugde en gelijkmoedigheid. S.N. Goenka, een van de belangrijkste vipassana meditatieleraren, beschrijft het effect van vipassana als volgt: ”we worden vrij van alle ellende en ervaren wat het is om werkelijk gelukkig te zijn.”

Wat houdt de 10 daagse Vipassana curus in?

Om de beginselen van vipassana meditatie te leren, organiseert Vipassana Meditatie Nederland een 10 daagse vipassana cursus. Om goed te kunnen observeren, leg je alle vormen van afleiding voor 10 dagen naast je neer. Dat betekent dus niet praten, oogcontact maken, lezen, schrijven, roken, drinken, drugs gebruiken of seks hebben. Pas als je geest niet meer afgeleid wordt, kun je hem echt goed gaan observeren. Tijdens de tien dagen mediteer je daarnaast zo’n 10 uur per dag, afgewisseld met verschillende rustmomenten. Dat is erg intensief, maar die intensiteit is nodig om echt goed te leren observeren.

Waarom wilde ik ervaring met Vipassana?

Ik was benieuwd wat er overbleef als ik alle afleidingen weghaal. Doordat ik niet weg zou kunnen lopen van negatieve gevoelens, zal ik er mee aan de slag moeten gaan. Ik hoopte dat ik hierdoor meer over mijn eigen geest kon leren en dat ik beter om zou kunnen gaan met emoties en gevoelens.

Voordat ik begon aan de cursus, had ik nog niet veel ervaring met meditatie. Het langste wat ik ook had gemediteerd was 20 minuten, en dat had ik pas een paar keer gedaan. Ik schreef me drie maanden voor de cursus in, met het idee: ”dan kan nog drie maanden oefenen met lang mediteren”.  Het zal je vast niet verbazen als ik vertel dat dat oefenen niet helemaal gelukt was.  Toch ging ik vol goede moed (en een tikkeltje zenuwachtig) op weg naar conferentiecentrum de Glind (vlakbij Amersfoort) om daar Vipassana te gaan beoefenen.

Dag 0 – Een slaapzaal met zeven meiden

Ik kon aan in het conferentiecentrum in de Glind en krijg daar een kamer toegewezen. Ik slaap op een slaapzaal met zeven andere meiden. We maken kennis en spreken vervolgens praktische zaken af, zoals op welke stand we de verwarming zullen zetten en hoe ver we het raam open willen. Tijdens de retraite kunnen we daar namelijk niet meer over discussiëren.

Na een welkomstpraatje van de organisatie volgt er een simpele maaltijd. Om 20 uur begint de eerste groepsmeditatie en vanaf dat moment is de Edele Stilte begonnen! De komende tien dagen mag ik geen woord meer spreken.

Alle meditaties worden geleid door S.N.Goenka (spreek je uit als: Gowenka), een Vipassana leraar uit Birma/India. Goenka is helaas in 2013 overleden, maar alles wordt afgespeeld vanaf een CD-speler waardoor zijn lessen nog steeds wereldwijd overgedragen kunnen worden.De eerste meditatie moet ik erg wennen aan het gezang (chanting) van Goenka. Het is nogal.. intens! Het uur mediteren vliegt voorbij en opgelucht lig ik om 21:30 in mijn bed. Tot nu toe valt het allemaal heel erg mee.

Dag 1 – Dit is zo erg nog niet

Het is 3:59 als ik wakker schrik. Waar ben ik? Waarom is er geen gong gegaan? Een paar seconden later hoor ik iemand voor onze kamerdeur op de gong slaan. Ik poets mijn tanden, ga naar de wc en loop vervolgens in het donker en de kou naar mijn plek in de meditatie hal. Iedereen de heeft de komende 10 dagen vaste plekken. Ik zit helemaal rechts achterin de zaal, in de hoek. Fijn, want zo kan ik alles goed in de gaten houden! Stiekem kijk ik naar de mannen aan de linkerkant van de zaal zitten. Tijdens de cursus zijn mannen en vrouwen strikt gescheiden, maar in de meditatiezaal kun je elkaar wel zien. Deze scheiding is bedoeld om afleiding te voorkomen. Ik raak er inderdaad best afgeleid van, dus ik ga maar voor me uit kijken.

Twee uur lang doe ik mijn best om de instructies die we gisteravond hebben gekregen in de praktijk te brengen. Goenka heeft ons anapana geleerd, een meditatietechniek waarbij je focust op de natuurlijke ademhaling bij de neusgaten. Dit heeft als het doel om de geest te verscherpen. Zonder scherpe geest kun je geen Vipassana beoefenen.

De twee uur gaan sneller dan ik had verwacht en met een knorrende maag begeef ik me naar het ontbijt in de eetzaal. Na het ontbijt is het tijd voor de eerste groepsmeditatie. Er zijn drie groepsmeditaties per dag. Deze zijn verplicht omdat er dan uitleg wordt gegeven over de techniek. Tijdens de andere meditaties mag je zelf kiezen of je in de meditatiezaal of in je eigen kamer wilt mediteren.

De rest van de dag focus ik me tijdens de meditatie zo goed als ik kan op de adem die mijn neusvleugels in en uit gaat. Ik merk dat mijn geest nog totaal niet scherp is, want ik dwaal de hele tijd af. Van al dat mediteren word ik moe en tijdens de rustpauzes duik ik direct weer mijn bed in om te slapen.

Om 19 uur is de lezing van Goenka en hoewel ik het niet had verwacht, heb ik hier heel veel steun aan. Goenka geeft in deze lezing namelijk extra theoretische uitleg over anapana, over het nut van mediteren en waarom er zoveel strenge regels zijn tijdens deze 10 dagen. Het geeft me begrip en motivatie om door te zetten. Ik ben blij dat de eerste dag voorbij is en duik mijn bed in.

Hieronder het tijdschema wat ik 10 dagen lang heb gevolgd:

4.00 uur Gong, opstaan
4.30 tot 6.30 uur Meditatie in de zaal of op eigen kamer
6.30 tot 8.00 uur Ontbijt en rustpauze
8.00 tot 9.00 uur Groepsmeditatie in de zaal
9.00 tot 11.00 uur Meditatie in de zaal of op eigen kamer
11.00 tot 12.00 uur Middageten
12.00 tot 13.00 uur Rustpauze, gelegenheid tot vragen stellen aan de leraar
13.00 tot 14.30 uur Meditatie in de zaal of op eigen kamer
14.30 tot 15.30 uur Groepsmeditatie in de zaal
15.30 tot 17.00 uur Meditatie in de zaal of op eigen kamer
17.00 tot 18.00 uur Theepauze en rustpauze
18.00 tot 19.00 uur Groepsmeditatie in de zaal
19.00 tot 20.30 uur Lezing door S.N. Goenka
20.30 tot 21.00 uur Groepsmeditatie in de zaal
21.00 tot 21.30 uur Gelegenheid tot vragen stellen in de zaal
21.30 uur Bedtijd. Licht uit.

Dag 2 – Of toch wel: ik voel bijna niets en dwaal steeds af

Tijdens de lezing werd ons verteld dat de tweede en zesde dag het zwaarst zouden zijn. Ik kon me daar nauwelijks iets bij voorstellen, aangezien alles de eerste dag zo makkelijk was verlopen. Deze tien dagen leken een eitje te worden!

Toch begin ik halverwege de dag te merken waarom de tweede dag zo zwaar is. Ik vind het urenlang focussen op mijn neusgaten doodsaai. Ik voel bijna niets en ik dwaal steeds af. Langer dan een paar seconde lukt het me niet om mijn neusgaten te observeren. Ik tel de uren af tot de lezing en hoop dat het weer net zo inspirerend is als de vorige keer. Door mijn hoge verwachtingen, valt het uiteraard tegen. Toch ben ik wel blij: dag 2 is voorbij.

Dag 3 – Wat doe ik hier eigenlijk? 

Ik word erg moe wakker, maar sleur mezelf mijn bed uit. Ik kan ervoor kiezen om in mijn bed te blijven mediteren, maar dan wil ik alleen maar slapen. Daarom besluit ik toch naar de meditatiezaal te lopen. Het mediteren kost me veel moeite, misschien nog wel meer dan gisteren. Inmiddels moeten we ons focussen op de gewaarwordingen in een klein driehoekje om onze neusgaten. Dat is iets uitdagender dan de tweede dag, maar ik heb nog steeds dwaal ik continue af. Ik tel de uren af tot het einde van de dag. Ook de twijfel slaat toe: Waarom wilde ik hier zo graag heen? Wat doe ik hier eigenlijk? Doe ik het wel goed? Moet ik me echt nog 7 dagen lang focussen op alleen mijn neus? Waarom is het zo saai?

In de lezing van dag 3 wordt verteld dat we op dag 4 eindelijk met Vipassana gaan beginnen. Als het goed is, is de geest inmiddels scherp genoeg. Vol enthousiasme ga ik naar mijn bed toe: morgen gaan we eindelijk iets anders gaan doen!

Dag 4 – Eigenlijk is het best interessant

Het is Vipassana dag! Na een uitgebreide uitleg kunnen we vervolgens zelfs aan de slag. Eigenlijk is vipassana een soort bodyscan, wat ik wel eens bij mindfulness heb gedaan. Het is de bedoeling om je hele lichaam langs te gaan en je dan te focussen op de sensaties die je voelt. Ik ben erg blij dat we eindelijk ons kunnen focussen op ons hele lichaam in plaats van op die saaie neusgaten. De meditatie gaat erg goed en ik merk dat mijn geest inderdaad veel scherper is geworden. Ik voel ineens allemaal tintelingen die ik nog nooit heb opgemerkt. Wauw, wat interessant is dat eigenlijk.

Dag 5 – Kerstmaal met een appel en een banaan

Op dag vijf zit ik helemaal in het ritme. Ik ben gewend aan het vroeg opstaan en het niet praten. Eerlijk gezegd mis ik het totaal niet: het is lekker rustig en je hoeft geen moeite hoeft te doen om een gesprek op gang te houden over koetjes en kalfjes.

Vandaag is het eerste kerstdag. Mijn kerstmaal bestaat uit een appel en een banaan. Ik voel me een beetje eenzaam en zielig dat ik niet aan een luxe kerstdiner zit en ik mis mijn familie. Grappig genoeg voel ik die eenzaamheid pas als ik na ga denken over wat ik nu allemaal mis. Als ik gewoon focus op het eten wat er nu is, dan mis ik helemaal niets.

’s Avonds kom ik erg moeilijk in slaap. De gedachten blijven maar door mijn hoofd schieten en ik maak duizenden plannen die ik uit ga voeren zodra ik weer thuis ben. Ik kan niet wachten om weer thuis te zijn!

Dag 6 – Mediteren of slapen? 

Doordat ik zo weinig heb geslapen, word ik erg moe wakker. Ik sleep mezelf naar de meditatiezaal en om 4:30 zit ik op mijn kussen. Ik spreek mezelf toe: ik ben hier gekomen om te mediteren, niet om te slapen. Na een uur krijg ik het echt zwaar. Ik val steeds bijna in slaap en mijn maag rommelt van de honger. Tijdens de 10 dagen mag je in de avond alleen twee stuks fruit eten en dat zorgt ervoor dat ik ’s avonds en ’s ochtends veel honger heb. De maaltijden zijn dan ook het hoogtepunt van de dag, zeker omdat het eten erg lekker is.

Om 5:30 ben ik het mediteren zat en ga ik terug naar mijn bed. Ik voel me een loser dat ik het niet vol kan houden. Als ik aankom op mijn slaapzaal, zie ik dat 3 van de 7 meiden ook nog slapen. Daardoor voel ik me minder schuldig en snel val ik zelf ook in slaap.

Na het ontbijt zie ik dat er een meisje in onze slaapzaal is weggegaan. Tot nu toe heb ik nog niet gemerkt dat er andere mensen vertrokken zijn. Ik baal een beetje dat ze weg is, want ik had aan het begin van de cursus erg leuk met haar gepraat. Ik ben te moe om me er druk om te maken, en ga snel weer slapen. Als de groepsmeditatie begint, voel ik me weer helemaal uitgerust.

Tijdens het mediteren word ik steeds geconcentreerder, maar daarbuiten vliegen mijn gedachten alle kanten op. Aangezien ik bang ben dat ik vergeet wat ik allemaal heb meegemaakt, blijf ik het steeds herhalen in mijn hoofd. Hier word ik echter heel onrustig van. Ik moet iets opschrijven! Ik ontdek dat ik nog een pen in mijn tas heb zitten en op de binnenkant van een theezakje krabbel ik stiekem wat woorden. Het helpt, want ik voel me een stuk opgeluchter.

Dag 7 – Ik wil weg, en dat is wat ik altijd wil

Gisteravond ben ik nog met de leraar gaan praten over hoe ik me minder moe kan voelen. De slaaptips hebben geholpen en om 2:45 uur word ik uitgerust wakker! Totdat de gong gaat, dommel ik nog een beetje verder. Na het ontbijt ontdek ik dat er nóg een meisje is weggegaan van onze slaapzaal. Het lege bed kijkt me triest aan.

Tijdens Vipassana meditatie is het de bedoeling dat je niet reageert op je lichamelijke gewaarwordingen, zowel op de pijn als op de fijne sensaties. Je moet ten alle tijden gelijkmoedig (annicca) blijven. Als je reageert op pijn, dan creëer je afkeer en haat. Door te reageren op fijne tintelingen, creëer je verlangen. Omdat alle sensaties vanzelf voorbij gaan, maken beide dingen je ongelukkig. Het is beter om je niet te verzetten tegen wat er nu is, maar het er gewoon te laten zijn. Ik vind gelijkmoedigheid  lastig en halverwege de dag wordt het me te veel. Ik wil dit niet meer! Het lange stilzitten zorgt ervoor dat ik  overal pijn heb. Ik kan me niet zo goed concentreren zoals ik gehoopt had. Ik mis mijn vriendje, mijn ouders en mijn vriendinnen. Na drie dagen continu mijn eigen lichaam scannen ben ik er wel een beetje klaar mee. Als ik dit nog vier dagen moet doen, word ik gek. Zal ik niet gewoon ook naar huis gaan?

Ik besluit even om een luchtje te gaan scheppen om wat tot rust te komen. Ondertussen spreek ik mezelf streng toe: Als ik nu naar huis ga, mis ik het hele punt van de cursus. Dit is wat ik áltijd doe! Wegrennen zodra het moeilijk word. Klagen dat ik het zo zwaar heb. Altijd ergens anders willen zijn dan waar ik nu ben. Terwijl er eigenlijk helemaal niets ergs aan de hand is, maar ik laat mezelf geloven dat het erg is. Als ik nu naar huis zou gaan, zou ik thuis balen en gaan verlangen om hier weer terug te zijn. Ik besluit dan ook om niet weg te gaan, maar om gewoon door te zetten. Het einde is al bijna in zicht! Vol goede moed ga ik terug naar de meditatiezaal. Ik ga dit volhouden!

Dag 8 – Ik ben geen echte yogi, want ik wil slapen

Zolang ik alles van moment tot moment over me heen laat komen, is het prima vol te houden. Ik moet in het nu blijven. Zodra ik na ga denken over hoeveel uur ik nog moet mediteren of over wat ik allemaal liever zou willen doen dan 10 dagen stil zijn, dan ga ik me rot voelen. Dus de keuze is makkelijk: in het nu blijven en vooral niet na gaan denken.

Op dag 8 en 9 is het de bedoeling dat er niet meer geslapen wordt in de rustpauzes. Zo blijven we constant alert. In plaats van slapen, lig ik tijdens de rust op mijn rug naar het plafond te kijken. Goenka zegt dat als je je alleen focust op je ademhaling, je ook uitrust. Echte yogi’s zouden niet eens slapen, die zouden alleen met hun ogen open op hun rug liggen.

Ik denk dat ik geen echte yogi ben, want ik voel me niet uitgerust door deze methode. Tijdens het mediteren val ik steeds in slaap. Ik besluit daarom om wel tijdens de rust te gaan slapen, zodat ik tijdens het mediteren wakker blijf.

Dag 9 – Nog even doorzetten

Nog maar 1 ‘serieuze’ dag! Hoewel ik me wat beter voel dan op dag 7, tel ik nog steeds alle uren af totdat het voorbij is. Op de tiende dag mogen we praten en hoeven we minder te mediteren, zodat we weer kunnen wennen aan het ‘echte leven’. Ik begin de dag moe en afgeleid en ik val in slaap tijdens het mediteren.

Ik merk dat de meditatiezaal – zeker tijdens de ochtendmeditatie – steeds minder druk bezocht wordt. Iedereen heeft het zwaar. Ook bij de groepsmeditaties komen steeds meer lege plekken. Inmiddels zijn 3 van de 8 bedden in mijn slaapzaal leeg. Nog even doorzetten en ik mag naar huis!

Dag 10 – Eindelijk weer praten

Na de groepsmeditatie in de ochtend leren we een nieuwe meditatie techniek: metta meditatie (‘liefdevolle vriendelijkheid’). Deze meditatie is bedoeld als afsluiting van de Vipassana meditatie. Tijdens metta meditatie stuur je liefde, compassie en geluk naar alle wezens om je heen. Metta meditatie beschermt je tegen negativiteit en helpt met het ontwikkeling van een positieve houding.

Na de instructies mochten we eindelijk weer praten. Wat was dat gek! Ik wist niet echt wat ik moest zeggen, maar vond het wel fijn om eindelijk over mijn ervaringen te kunnen praten. Ik was niet de enige die het zwaar had gehad. Ook de vrouw voor me, die er altijd heel geconcentreerd uit zag, vertelde dat ze continu afgeleid raakte.

Na twee uur praten, was het tijd voor meditatie. Ik voelde me ineens veel meer afgelopen, maar mijn concentratie kwam snel terug toen ik op mijn kussen zat. Het was fijn om te merken dat het resultaat van al mijn harde werken niet ineens verdwenen is.

Morgen mogen we naar huis, en daar raak ik zo enthousiast van dat ik niet kan slapen. Ik blijf in mijn bed draaien en pas om 23:30 val ik in slaap.

Dag 11 – Eindelijk naar huis

Weer word ik om 2:45 uur wakker. Ik kan hier bijna weg! Zodra de gong gaat, sta ik snel op. Hoe eerder we klaar zijn, hoe beter. In de ochtend hebben we een laatste lezing van Goenka, waarin hij uitlegt hoe we Vipassana meditatie het beste in ons dagelijks leven toe kunnen passen. Goenka raadt aan om elke ochtend en elke avond een uur te mediteren. Dit lijkt veel, maar volgens hem is het essentieel als je vooruitgang wilt boeken. Ik neem me voor om dit serieus te gaan proberen.

Na het ontbijt is het tijd om op te ruimen, een donatie (dana) te geven en naar huis te gaan. Ook al heb ik maar 4 uur geslapen, ik heb de hele dag super veel energie. Mijn eerste ervaring met Vipassana had ik succesvol afgerond.

Zo, het is een heel verhaal geworden over mijn ervaring met Vipassanna. Als je tot hier hebt gelezen, dan vond je het hopelijk interessant. Volgende week zal ik vertellen hoe het daarna is vergaan, en wat voor effecten ik heb gemerkt